Có bao giờ bạn bắt gặp một mùi hương bất ngờ thoáng qua, dù xa lạ hay thân quen nhưng lại gợi đến bạn những ký ức xưa cũ?
Có bao giờ bạn bắt gặp một mùi hương quen thuộc đủ để gợi nhớ bạn đến một ký ức cũ dù không rõ hình dung?
Như hạt cà phê rang làm bạn nhớ lại những quán cóc ven đường gần nhà. Mùi nước xả vải với hình ảnh mẹ đang giặt quần áo. Hay mùi thuốc tẩy khiến bạn chợt nhớ những lần được đi hồ bơi lúc nhỏ.
Mùi hương liên kết với sự hoài niệm rất mạnh mẽ, còn có tên gọi riêng là “hoài niệm mùi hương”. Dưới đây là những lí do vì sao hiện tượng này lại xuất hiện trong cuộc đời mỗi người.
Hiện tượng hoài niệm mùi hương là gì?
Hoài niệm mùi hương có tên gọi gốc là nostalgic smells, gần như ta đều trải nghiệm khoảnh khắc một hương thơm thoang thoảng bỗng mang về những ký ức ngỡ như đã mất từ lâu.
Theo mô hình trí nhớ của Atkinson-Shiffrin, thông tin cần đi qua ba bộ nhớ: tạm thời, ngắn, dài hạn. Những ký ức này vẫn nằm đâu đó trong bộ nhớ dài hạn, nơi lưu trữ thông tin bị quên lãng.
Nghiên cứu của nhà thần kinh học Alan Hirsh đã liệt kê một vài mùi hương gợi nhớ như mùi hoa, mùi bánh nướng, mùi cánh đồng ở thôn quê,… Ông cũng cho thấy ký ức phổ biến nhất là tuổi thơ. Chính là khoảng thời gian chúng ta vẫn còn vô tư và không chịu nhiều áp lực cuộc sống.
Nếu bạn đã từng một lần trải nghiệm hiện tượng này, ngoài những hình ảnh hoài niệm hiện ra thì còn đi kèm cảm xúc mà bạn có về hồi ức ấy. Cảm xúc đó tiêu cực hay tích cực sẽ tuỳ vào trải nghiệm của bạn. Nếu mùi đồng xanh cho bạn cảm giác yên bình của tuổi thơ, thì mùi cồn y tế cũng khiến bạn sợ hãi nhớ đến những lần phải đi bác sĩ.
Cách mùi hương in dấu ký ức
1. Mùi hương có thể chen vào ký ức dài hạn
Ký ức dài hạn là thông tin được in dấu đủ lâu để nằm ngoài nhận thức của mỗi người. Chúng xuất hiện và trở nên sống động khi chúng ta nỗ lực thực hiện quá trình hồi tưởng. Một vài ký ức dài hạn dễ hồi tưởng hơn khi có sự hỗ trợ của mùi hương.
Từ lâu, vỏ não quả lê có vai trò trong hệ thống khứu giác nguyên thủy. Điều này giúp chúng ta ngửi và nhận biết mùi hương. Về sau hai nhà khoa học thần kinh người Đức khám phá ra vỏ não cũng là kho trữ ký ức dài hạn nếu có hướng dẫn của khu vực OFC.
Khu vực OFC có nhiệm vụ phân biệt các trải nghiệm giác quan như thị giác, vị giác, thính giác,….Và liên kết trải nghiệm đó với một mùi hương nhất định. Như khi giặt đồ cùng mẹ, hương thơm nước xả được vùng vỏ não quả lê nhận biết. KV OFC xác định trải nghiệm này qua giác quan giúp mùi hương in dấu khoảnh khắc trong vỏ não.
Hạch hạnh nhân là nơi xử lý những ký ức đi kèm cảm xúc. Mùi hương đi vào mũi, qua dây thần kinh sọ đến khứu giác giúp não “ngửi” được hương thơm. Hạch hạnh nhân được kích thích bởi mùi hương khơi gợi cảm xúc, giúp ký ức hiện lên như bóng đèn.
Kết
Mùi hương không dừng lại ở kích thích khứu giác của con người. Mà còn là một chuyến tàu đưa bạn về hồi ức dù chỉ trong vài giây ngắn ngủi. Trong “Đi tìm thời gian đã mất”, hương của chiếc bánh quy và tách trà đưa nhân vật chính tìm lại ký ức lãng quên.
Còn bạn thì sao? Đâu là mùi hương hoài niệm mà bạn ghi nhớ nhất?
